Đóng

Các vấn đề không thuộc thể chất gặp ở bệnh nhân sau đột quỵ

Bài dịch: “Common Nonphysical Problems Seen After Stroke” – Medscape.

https://www.medscape.org/viewarticle/895394

BS Nguyễn Thị Hoàng Thu

TS Lê Văn Tuấn

CÁC VẤN ĐỀ KHÔNG THUỘC THỂ CHẤT GẶP Ở BỆNH NHÂN SAU ĐỘT QUỴ

BỐI CẢNH LÂM SÀNG

Ở những bệnh nhân đột quỵ, các kết cục có ý nghĩa đối với bác sĩ lâm sàng thường không phải là kết cục có ý nghĩa đối với đa số các bệnh nhân. Theo những nghiên cứu trước đây, kết cục của các bệnh nhân sau đột quỵ theo thang điểm Rankin cải tiến là rất khác nhau, phụ thuộc vào tình trạng thể chất, sự mệt mỏi, nhận thức và chức năng xã hội. Hiểu được vấn đề nào có ý nghĩa đối với bệnh nhân là rất quan trọng để giúp tìm ra những phương pháp điều trị và lựa chọn phục hồi có ý nghĩa cho mỗi bệnh nhân.

Tái phát, tử vong và tàn tật là những kết cục được đo lường nhiều nhất ở những bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não, tuy nhiên các lĩnh vực sức khỏe không thuộc về thể chất có ảnh hưởng đến bệnh nhân thì lại không được quan tâm đặc hiệu bằng thống kê mức độ tàn tật. Các lĩnh vực này bao gồm vai trò xã hội, mệt mỏi, trầm cảm, lo âu, đau, nhận thức, chức năng thể chất, và các rối loạn giấc ngủ, có thể làm giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân một cách có ý nghĩa.

Mục đích của nghiên cứu đoàn hệ quan sát lớn này của Katzan và cộng sự ở bệnh nhân đột quỵ nhồi máu não là đánh giá mức độ gây tàn tật của 8 lĩnh vực sức khỏe ở bệnh nhân và so sánh với dân số chung ở Mỹ, và đánh giá sự liên quan của các yếu tố nhân khẩu học và lâm sàng với sức khỏe bệnh nhân, sử dụng hệ thống thông tin đo lường kết quả ở bệnh nhân được báo cáo (PROMIS). Ở các bệnh nhân có nhiều bệnh lý và triệu chứng, PROMIS đánh giá có hiệu quả tình trạng bệnh nhân ở nhiều lĩnh vực sức khỏe khác nhau theo một thang điểm liên tục.

TÓM TẮT NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN VỌNG

Một nghiên cứu mới cửa Katzan và cộng sự đã làm nổi bật một số vấn đề sức khỏe không thuộc thể chất thường gặp ở bệnh nhân sau đột quỵ nhồi máu não, với một số kết quả gây ngạc nhiên.

Nghiên cứu thu thập thông tin bệnh nhân một cách hệ thống ở bệnh viện thực hành bệnh lý mạch máu não Cleverland từ năm 2015 đến 2017, cho thấy rằng sau chức năng về vận động, vấn đề có ảnh hưởng nhất với bệnh nhân nhồi máu não là mức độ hài lòng về vai trò xã hội của họ (ví dụ như khả năng làm việc nhà, ra ngoài và giao lưu xã hội, khả năng làm việc) và chức năng điều hành.

“Trong khi chúng ta cho rằng chức năng vận động bị ảnh hưởng nhiều sau đột quỵ, thì mức độ hài lòng về vai trò xã hội và chức năng điều hành lại không được đánh giá đúng mức như là một vấn đề thường gặp sau đột quỵ. Chúng tôi đã thực sự phát hiện rằng các vấn đề này thường gặp hơn là lo âu và trầm cảm, điều này khá là gây ngạc nhiên” – tác giả đứng đầu, bác sĩ Irene L.Katzan, trung tâm Cleveland, Cleverland, Ohio, phát biểu với Tin tức Y khoa Medscape.

“Kể cả khi bệnh nhân không có một vấn đề thể chất rõ ràng gây ra tàn tật, nên bên ngoài trông họ có vẻ vẫn bình thường, thì họ vẫn gặp phải những vấn đề ít rõ ràng và gây ảnh hưởng lớn tới chất lượng cuộc sống. Khi bệnh nhân vẫn có khả năng đi tới cửa hàng tạp hóa, thì họ có thể có vấn đề trong việc lập danh sách những thứ phải mua hay thanh toán cho những thứ đó, hoặc họ cảm thấy quá mệt mỏi khi đi ra ngoài”, cô ấy nói.

“Trong khi nhiều trung tâm tầm soát một cách hệ thống về vấn đề trầm cảm sau đột quỵ, tôi không cho rằng chúng ta thường nghĩ về mức độ hài lòng với vai trò xã hội và chức năng điều hành như là những vấn đề thường gặp ở bệnh nhân đột quỵ”, bác sĩ Katzan nói thêm. Những kết quả nghiên cứu của chúng tôi khuyến cáo chúng ta nên làm điều đó. Trong khi chưa có giải pháp nhanh nào cho những vấn đề này, chúng ta có thể cung cấp những gợi ý giúp giải quyết vấn đề tốt hơn, nhằm giúp bệnh nhân tái hòa nhập xã hội.”

Nghiên cứu đã được đăng trực tuyến trên ‘Thần kinh học’ ngày 28 tháng 3, 2018.

Bác sĩ Katzan giải thích dù chúng ta biết rõ là đột quỵ ảnh hưởng cuộc sống theo nhiều cách khác nhau, nhưng các bệnh nhân thì được đánh giá bằng những thang điểm hạn chế không tính đến các yếu tố phức tạp xảy ra cùng nhau và sự tương tác của các yếu tố này với nhau.

Thang điểm chính thường sử dụng để đánh giá bệnh nhân đột quỵ là thang điểm Rankin cải tiến (mRS), là một thang điểm khá thô với chỉ 7 phạm trù và thiên nhiều về khả năng đi lại của bệnh nhân. Nó không phân biệt được ảnh hưởng của những yếu tố như giấc ngủ, nhận thức, lo âu và trầm cảm đến cuộc sống hằng ngày.”

Trong nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu phân tích thông tin từ 1195 bệnh nhân đột quỵ sử dụng thang điểm PROMIS, đánh giá bệnh nhân về chức năng thể chất, hài lòng với vai trò xã hội, sự mệt mỏi, lo âu, trầm cảm, ảnh hưởng do đau và các rối loạn giấc ngủ. Thang điểm này cũng được đánh giá trên dân số chung, với mục đích làm sáng tỏ kết cục trên lâm sàng.

Các thông tin thêm vào về chức năng điều hành được lấy từ thang điểm chức năng điều hành trong chất lượng cuôc sống trong những rối loạn về thần kinh (Neuro-QoL).

Các lĩnh vực gây ảnh hưởng nhiều nhất là chức năng về thể chất (T score, 58.8), mức độ hài lòng với vai trò xã hội (T score, 55.4), và chức năng điều hành (T score, 53.4).

Thang điểm PROMIS về tất cả lĩnh vực trừ trầm cảm và rối loạn giấc ngủ thì cho kết cục xấu hơn trong dân số chung, nhưng những bệnh nhân với 0 điểm trên thang mRS (không có triệu chứng) thì không có kết cục xấu hơn dân số chung trong bất kỳ lĩnh vực nào của 8 lĩnh vực được khảo sát.

Tàn tật, thu nhập thấp, giới nữ thì có liên quan đến điểm số thấp trong nhiều lĩnh vực được khảo sát. Tuổi tác thì liên quan đến chức năng thể chất xấu hơn nhưng ít lo âu, trầm cảm và rối loạn giấc ngủ hơn.

Bệnh nhân với sức khỏe xấu với tăng khả năng tàn tật ở nhiều lĩnh vực, với nhiều mức độ khác nhau.

Mức độ đáp ứng với sự xấu hơn về chức năng thể chất, chức năng điều hành và sự hài lòng với vai trò xã hội được tương quan hóa với thang điểm mRS và hệ thống của viện quốc gia về sức khỏe đột quỵ. Mặc dù sự mệt mỏi, trầm cảm, đau, và lo âu là có tương quan nhất và rối loạn giấc ngủ chỉ có tương quan nhẹ với mức độ tàn tật, các thang điểm này vẫn có sự tương quan nhiều ở nhưng bệnh nhân có mức độ tàn tật từ trung bình đến nặng (điểm mRS từ 2-5).

“Các kết quả về sự ảnh hưởng khác nhau của các lĩnh vực sức khỏe lên mức độ tàn tật giúp hỗ trợ khả năng đánh giá riêng biệt của từng lĩnh vực sức khỏe ở bệnh nhân đột quỵ, không tính đến mức độ nặng đột quỵ”, một nhà nghiên cứu cho biết.

“Kết cục của nghiên cứu này, là tiêu biểu cho một trong những nghiên cứu lớn nhất về kết cục của bệnh nhân sau đột quỵ được thu thập như là một phần của theo dõi định kỳ, giúp cải thiện hiểu biết của chúng ta về tình trạng của bệnh nhân bị đột quỵ nhồi máu não so với dân số chung và chú ý hơn đến tầm quan trọng của vai trò xã hội và chức năng điều hành ở những bệnh nhân sau đột quỵ”, họ kết luận.

Trong một bài xã luận đi kèm, Mary G. George, MD, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh, Atlanta, Georgia, và Xingquan Zhao, MD, Viện nghiên cứu rối loạn não Bắc Kinh, Bắc Kinh, Trung Quốc, cho biết nghiên cứu đã làm sáng tỏ những hiểu biết về sự khác biệt như thế nào giữa bệnh nhân đột quỵ thiếu máu cục bộ so với dân số chung trên nhiều lĩnh vực y tế có thể hữu ích trong việc cải thiện sự hiểu biết của nhà lâm sàng về những thách thức và nhu cầu của bệnh nhân, cũng như giải quyết các kết cục quan trọng nhất cho bệnh nhân.

Nghiên cứu không có kinh phí mục tiêu. Tiến sĩ Katzan, George, và Zhao đã tiết lộ không có mối quan hệ tài chính có liên quan. Tiết lộ cho các đồng tác giả xuất hiện trên báo.

Neurology, đăng online ngày 28, tháng 3, 2018.

CÁC ĐIỂM NỔI BẬT CỦA NGHIÊN CỨU

  • Nghiên cứu đoàn hệ quan sát 1195 bệnh nhân ở một trung tâm bệnh lý mạch máu não từ 17 tháng hai 2015 đến 27 tháng 1 2017.
  • Đột tuổi trung bình là 62±15; 81% là người da trắng; điểm mRS trung bình trong quan sát lâm sàng là 1 (khoảng interquartile, 0-2).
  • Là một phần của theo dõi định kỳ, các bệnh nhân này đều được đánh giá theo các thang đánh giá chức năng điều hành Neuro-QoL và thang PROMIS về chức năng thể chất, mức độ hài lòng với vai trò xã hội, sự mệt mỏi, lo âu, trầm cảm, ảnh hưởng của đau và rối loạn giấc ngủ.
  • Tỷ lệ bệnh nhân có điểm số xấu hơn dân số chung có ý nghĩa thống kê dao động từ 28% cho rối loạn giấc ngủ đến 63% cho chức năng vận động.
  • Bệnh nhân với điểm mRS cao hơn thì có điểm PROMIS xấu hơn, nhưng sự tương quan này rất thay đổi, từ r=0.16 với rối loạn giấc ngủ đến r=0.52 với chức năng vận động.
  • Lĩnh vực có ảnh hưởng nhiều nhất ở bệnh nhân đột quỵ là chức năng vận động (T score, 58.8), độ hài lòng với vai trò xã hội (T score, 55.4), và chức năng điều hành (T score, 53.4).
  • Tương quan ít ở các lĩnh vực mệt mỏi, trầm cảm, đau, và lo âu, do bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố tâm lý xã hội, bao gồm cách ứng phó với bệnh, hỗ trợ của xã hội và gánh nặng kinh tế.
  • Trong tất cả các lĩnh vực ngoại trừ trầm cảm và rối loạn giấc ngủ, điểm PROMIS thì xấu hơn so với dân số chung, tuy nhiên bệnh nhân với điểm mRS zero (không triệu chứng) thì không tệ hơn dân số chung trong mỗi lĩnh vực được báo cáo.
  • Các thang điểm có sự tương quan nhiều ở những bệnh nhân có mức độ tàn tật từ trung bình đến nặng (điểm mRS từ 2-5).
  • Các yếu tố có liên quan với điểm số xấu hơn trong nhiều lĩnh vực là mức độ tàn tật, thu nhập thấp và giới nữ.
  • Tuổi lớn thì liên quan với chức năng vận động kém hơn nhưng có điểm thấp hơn về lo âu, trầm cảm và rối loạn giấc ngủ.
  • Dựa trên những phát hiện của họ, các nhà nghiên cứu kết luận rằng so với dân số chung của Hoa Kỳ, bệnh nhân bị đột quỵ thiếu máu cục bộ được khảo sát trong các trung tâm cấp cứu có chức năng tệ hơn trên nhiều lĩnh vực sức khỏe.
  • Các lĩnh vực thường bị ảnh hưởng nhất là chức năng vận động, hài lòng với vai trò xá hội, và chức năng điều hành, trong khi đó lo âu, trầm cảm và rối loạn giấc ngủ ít ảnh hưởng hơn trong nghiên cứu này.
  • Với mức độ tàn tật cao hơn, những triệu chứng này cũng tương ứng là thường gặp hơn, với độ tương quan thay đổi tùy triệu chứng.
  • Gánh nặng cảm xúc của đột quỵ có thể lớn hơn ở những bệnh nhân trẻ hơn vì nhu cầu xã hội lớn hơn liên quan đến vai trò trong công việc và xã hội như là người chăm lo cho gia đình hoặc cha mẹ.
  • Các nhà nghiên cứu cho rằng phát hiện của họ giúp tăng cường hiểu biết về tình trạng của các bệnh nhân bị đột quỵ thiếu máu cục bộ và làm nổi bật tầm quan trọng của vai trò xã hội và chức năng điều hành của những bệnh nhân sau đột quỵ.
  • Mặc dù các giới hạn về thể chất được nhận biết rõ sau đột quỵ và thường là mục tiêu nhiều nhất của việc phục hồi chức năng, tham gia xã hội và chức năng nhận thức có thể không phải lúc nào cũng được giải quyết hoặc thậm chí không được nhận biết.
  • Thang điểm mRS, thường được sử dụng để đánh giá tình trạng tàn tật sau đột quỵ, thiên nhiều về khả năng đi lại của bệnh nhân và không tính đến các lĩnh vực rối loạn giấc ngủ, nhận thức, lo âu và trầm cảm.
  • Các can thiệp để tăng cường sự hòa nhập xã hội, đặc biệt là những người có luyện tập, đã được chứng minh là có hiệu quả.
  • Trái ngược với điều đó, suy giảm nhận thức sau đột quỵ thì không cải thiện sau phục hồi chức năng.
  • Tuy nhiên, các chương trình và chiến lược hỗ trợ xã hội phù hợp với mức độ hoạt động nhận thức của bệnh nhân có thể hữu ích.
  • Trung tâm đột quỵ và các bác sĩ chăm sóc cho bệnh nhân đột quỵ ở tất cả các mức độ nặng cần đánh giá các vấn đề về hòa nhập xã hội và chức năng nhận thức và các lĩnh vực sức khỏe khác và cung cấp các can thiệp thích hợp, đặc biệt là các lĩnh vực sức khỏe khác nhau thì bị ảnh hưởng khác nhau bởi các mức độ tàn tật.
  • Mặc dù rối loạn giấc ngủ là ít bị ảnh hưởng nhất trong các lĩnh vực báo cáo, hơn một nửa số bệnh nhân bị đột quỵ được biết là có rối loạn thở trong khi ngủ, kèm theo tình trạng chức năng xấu hơn và tỷ lệ tử vong gia tăng.
  • Thiếu cảm giác buồn ngủ và ngủ ngáy được báo cáo bởi các bệnh nhân khác bị rối loạn thở trong khi ngủ tầm soát ở các bệnh nhân bị đột quỵ có tình trạng này và có thể giải thích một phần lý do tại sao rối loạn giấc ngủ là lĩnh vực bị ảnh hưởng ít nhất trong nghiên cứu này.
  • Nghiên cứu này là một trong những phân tích lớn nhất cho đến nay của các kết cục được báo cáo của về kết cục của bệnh nhân sau đột quỵ được thu thập như là một phần của theo dõi định kỳ, làm tăng tính tổng quát của các kết quả nghiên cứu.
  • Tuy nhiên, những hạn chế trong nghiên cứu bao gồm thiếu sự đánh giá của một số lĩnh vực khác bị ảnh hưởng bởi đột quỵ, bao gồm giao tiếp và các khía cạnh khác của nhận thức; nghiên cứu đoàn hệ từ một cơ sở duy nhất với bệnh nhân chủ yếu bị đột quỵ nhẹ; và có thể có sai lệch chọn lựa.
  • Một bài xã luận kèm theo ghi nhận sự khác biệt về kết cục sức khỏe phụ thuộc vào thời điểm đo lường kết cục sau khi đột quỵ, cho thấy có thể cần lặp lại đánh giá theo thời gian và theo dõi các kết cục quan trọng nhất đối với bệnh nhân.

Ý NGHĨA LÂM SÀNG

  • So với dân số Mỹ nói chung, bệnh nhân bị đột quỵ thiếu máu cục bộ được khảo sát trong các trung tâm cấp cứu đã báo cáo là có chức năng xấu hơn trên nhiều lĩnh vực sức khỏe, bao gồm một số lĩnh vực không thuộc thể chất nhất định.
  • Những phát hiện này giúp tăng cường sự hiểu biết về tình trạng của bệnh nhân bị đột quỵ thiếu máu cục bộ và làm nổi bật tầm quan trọng của vai trò xã hội và chức năng điều hành đối với những bệnh nhân
  • Những gợi ý cho nhóm chăm sóc sức khỏe: mặc dù giới hạn về thể chất đã được công nhận sau đột quỵ và thường là mục tiêu nhiều nhất của việc phục hồi chức năng, hòa nhập xã hội và chức năng nhận thức có thể không phải lúc nào cũng được giải quyết hoặc thậm chí không được nhận biết.

Bài nghiên cứu:

Katzan IL, Thompson NR, Uchino K, Lapin B. The most affected health domains after ischemic stroke. Neurology. 2018;90:e1364-e1371. http://n.neurology.org/content/early/2018/03/28/WNL.0000000000005327. Accessed March 29, 2018.

Thời sự y khoa Related